درباره بورس کالا

بورس کالا چيست؟

بورس كالا ، بازار متشكل و منسجمي است كه تعداد زيادي از عرضه‌كنندگان، كالاي خود را عرضه و كالاي مربوطه پس از بررسي‌هاي كارشناسي و قيمت‌گذاري توسط كارشناسان آن بازار، به خريداران عرضه مي‌شود. در اين بورس‌ها، معمولاً كالاهاي خام و فرآوري‌نشده مانند فلزات، پنبه، گندم، برنج و... داد و ستد مي‌شوند. يكي از مزاياي بورس كالا، حضور نهادهاي نظارتي و تنظيم‌گري است كه تمامي توليدكنندگان، مصرف‌كنندگان و تجار كالا با حضور اين نهادها، از مزاياي مترتب بر قوانين و مقررات حاكم بر بورس برخوردار مي‌شوند. به طور كلي، شركت‌كنندگان در بورس كالا به دو دسته تقسيم مي‌شوند. دسته اول كساني هستند كه مي‌خواهند از ريسك نوسان قيمتها در امان باشند و در بورس‌هاي كالا، به عنوان خطرپوش (Hedger) شناخته مي‌شوند، مانند توليدكنندگان كالا، مصرف‌كنندگان عمده و... . دسته دوم، بر خلاف گروه اول كساني هستند كه از نوسانات قيمت استفاده كرده و سود خود را حداكثر مي‌كنند. در بورس‌هاي كالا، اين گروه با نام سوداگران (Speculator) معرفي مي‌شوند.

بررسي روند پيدايش و تكامل بورسهاي كالا در جهان حاكي از آن است كه ظهور و بسط  فعاليت هاي اين گونه بازارها در عرصه اقتصاد كشورها از قرن 19 به بعد در پي پاسخ گويي به برخي از نيازمندي هاي اقتصادي و در بسياري موارد رفع برخي تنگناها و موانع در بازار كالاها بوده است .

به عبارت ديگر ، وجود برخي مشكلات در بازار كالا ( چه در بخش عرضه ، تقاضا و چه در بخش توزيع) و به تبع آن نوسانات قيمت كالاها و همچنين برخي از نارسايي ها و ناکارآمدي هاي بازارهاي سنتي از يك طرف و مزايا و منافع ايجاد و راه اندازي بورسهاي كالا و توانمندي آنها در رفع مشكلات فوق الذكر از طرف ديگر، مهمترين انگيزه و عواملي هستند كه موجب پديدار شدن بورس هاي کالا در صحنه اقتصاد كشورهاي مختلف  گشته اند.

 نارسايي هاي بازار سنتي در شکل هاي نوسانات کاذب و عدم شفافيت در کشف قيمت و فقدان تضمين هاي لازم براي معامله گران از مهمترين دلايل راه اندازي بورس هاي کالايي در کشورهاي جهان بوده است.

در چنين شرايطي راه اندازي بورس هاي کالايي و به  تبع آن،   استفاده از  ابزارهاي مشتقه به   ايجاد  يك  نظام  سازمان يافته داد و ستد و توزيع كالاها در كشور هاي مختلف منجر شده و راه ورود به بازارهاي جهاني را براي کشورها تسهيل نموده  است . از اين رو هم اکنون صد ها بورس کالايي مدرن در سراسر جهان داير مي باشد که از قديمي ترين آنها مي توان به موارد ذيل اشاره کرد:

1-  بورس تجاري شيکاگو(CME)  با 170 سال سابقه

2-  بورس فلزات لندن (LME)      با 130 سال سابقه

3-  بورس کالاي نيويورک (NYMEX)

4-  بورس کالاي توکيو(TOCOM)

5-  بورس کالاي شانگهاي(SHFE)

6-  بورس کالاي هند (MCX)

 

ضرورت تشکيل بورس کالا در ايران

 بازار محصولات صنعتي  و كشاورزي در ايران همواره با محدوديت ها و دشواري هاي ساختاري زيادي روبرو  بوده و  بخش عمده اي از اين مشكلات مربوط به عدم استفاده از ابزارهاي نوين اقتصادي  و ساختار نامناسب و ناكارآمدي  بازار مي باشد كه با وجود تلاش هاي بسيار انجام شده توسط دولت محترم طي 2 دهه اخير در جهت اصلاح اين ساختار ، اما  شاهد عدم بازدهي مناسب و حصول نتايج مورد انتظار در اين بخش بوده ايم به گونه اي که علي رغم صرف هزينه هاي بسيار توسط دولت براي تنظيم بازار و تعيين قيمت نهاده ها و محصولات، اما در بخش توليد و توزيع و در پي آن مصرف کنندگان همواره  با مشکلات فراواني روبرو بوده اند که مهمترين اين مشکلات را مي توان به شرح ذيل خلاصه نمود:

1- نوسانات کاذب قيمت محصولات ناشي از ارتباط  نامشخص و نامناسب ميان عرضه و تقاضا.

2- عدم امکان مديريت ريسک و محافظت از نوسانات آتي قيمت.

3- فقدان  يک نظام قيمت گذاري شفاف بر پايه تعادل ميان عرضه و تقاضا و نياز بازار

4- نبود يک سيستم اجرايي و ناظر بر حسن انجام تعهدات طرفين معامله.

5- فقدان يک سيستم جمع آوري، پردازش و تحليل اطلاعات و آمار توليد، واردات، صادرات و مصرف در جهت اطلاع رساني به بازار و تصميم گيري مطلوب.

6- عدم هماهنگي ميان بخش هاي توليدي و بازرگاني در زمينه  واردات، صادرات  و بازار مصرف.

 

 تدابير قانوني براي ايجاد بورس کالاي ايران

نياز به ايجاد بازاري متشکل و سازمان يافته براي تقابل آزاد عرضه و تقاضا و دستيابي به اثرات مثبت اين مهم در اقتصاد توليد و مصرف، دولت و مجلس شوراي اسلامي را بر آن داشت تا بستر قانوني لازم جهت تاسيس و راه اندازي بورسهاي کالايي  را در ايران فراهم سازند. در اين راستا با تصويب بند (ج) ماده (95) قانون برنامه  سوم و بند (الف) قانون برنامه چهارم، شوراي عالي بورس موظف به تشکيل و گسترش بورسهاي  کالايي در ايران گرديد.

در پي اين امر، بورس فلزات در شهريور ماه سال82 به عنوان اولين بورس کالاي کشور فعاليت خود را آغاز کرد و پس از آن نيز بورس کالاي کشاورزي در شهريور ماه سال 83 شروع به فعاليت نمود.

سپس بر اساس مصوبه شوراي عالي بورس و قانون جديد بازار اوراق بهادار، در آذر ماه سال 85  موجبات تشکيل شرکت بورس کالاي ايران با ادغام بورس فلزات و کشاورزي فراهم شد  و پس از پذيره نويسي و برگزاري مجمع عمومي، شرکت بورس کالاي ايران از ابتداي مهر ماه سال 86 فعاليت خود را آغاز کرد.

بدين ترتيب، هم اکنون بورس کالاي ايران با تجربه اي بيش از 4 سال، به داد و ستد انواع محصولات صنعتي  و کشاورزي در قالب معاملات نقد، نسيه و سلف مشغول است و راه اندازي معاملات ابزارهاي مشتقه  از جمله قراردادهاي آتي را در برنامه هاي توسعه اي خود دارد.

 

اهداف بورس کالاي ايران

 از آن جايي که بورس هاي کالا به عنوان نهادهايي سازمان يافته جهت داد و ستد قانونمند و نيز توسعه بازار سرمايه و بخش هاي مختلف اقتصادي به شمار مي روند، لذا نتايج عملکرد آنها مي تواند تاثيرات بسيار مثبتي در مناسبات توليد، توزيع ، مصرف  و در نتيجه افزايش رفاه اقتصادي جوامع به دنبال داشته باشد؛ چرا که بورس کالا تجلي گاه خواسته هاي توليدکنندگان و مصرف کنندگان است و در اين بازار است که همه فعالان بازار، نيازهاي خود را در يک فضاي رقابتي، شفاف و قانونمند  مطرح مي کنند.

از مهمترين اهداف و اثرات  بورس کالا مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1- ايجاد بازاري قانونمند  و سازمان يافته جهت تسهيل داد و ستد کالاها.

2- سامان دهي بازار کالاها از طريق مکانيزم اجرايي ناظر بر تعهدات و تضمين منافع طرفين معامله .

3- کشف شفاف قيمت کالاها بر اساس تعامل و تقابل عرضه و تقاضا و نياز بازار .

4-  برقراري امکان اعمال مديريت ريسک در بازار .

5- امکان انجام معاملات نقد، نسيه، سلف، آتي و اختيار  با استفاده از ابزار هاي نوين مالي.

6- توسعه سرمايه گذاري و فراهم سازي تسهيلات مالي براي خريد و فروش.

7- اطلاع رساني درباره وضعيت بازار داخلي و خارجي کالاهاي پذيرش شده به منظور افزايش سطح دانش فعالان بازار.

  

ارکان شرکت بورس کالاي ايران

ارکان شرکت بورس کالاي ايران ( سهامي عام ) عبارتند از:

1-  مجامع عمومي

2-  هيات مديره

3-  مدير عامل

4- بازرس/حسابرس

 

شرکت توسط هيات مديره اي غير موظف مرکب از هفت شخص که توسط مجمع عمومي عادي با توجه به اساسنامه، قانون تجارت و مقررات براي مدت دو سال انتخاب مي شوند، اداره مي شود.

هم اکنون نمايندگان اشخاص حقوقي ذيل ،اعضاي هيات مديره شرکت بورس کالاي ايران را تشکيل مي دهند:

1- بانک ملت

2- شرکت سرمايه گذاري توسعه معادن و فلزات

3- شرکت فولاد مبارکه اصفهان

4- شرکت سرمايه گذاري بهمن

5- شرکت کارگزاري بانک کشاورزي

6- شرکت توسعه معادن روي ايران

7- شرکت ذوب آهن اصفهان

هيات مديره بايد يک نفر شخص حقيقي را خارج از اعضاي هيات مديره، به عنوان مدير عامل  شرکت به مدت دو سال برگزيند .

 

تمامی حقوق این سایت متعلق به شرکت کارگزاری بانک سپه می باشد